Kiedy wynaleziono faks? Początki, rozwój i schyłek

Słowo „facsimile” pochodzi od łacińskiego fac simile, czyli „uczyń podobnym”. Oznacza dokładną kopię dokumentu lub obrazu, a nie dowolny transfer pliku. Dlatego pierwsi wynalazcy nazywali swoje maszyny „telegrafami drukującymi” lub „fototelegrafami”, na długo zanim „faks”, czyli skrót od facsimile, stał się powszechnie używanym określeniem w latach 40. XX wieku.

Szkocki zegarmistrz Alexander Bain opatentował pierwsze urządzenie faksowe, „Electric Printing Telegraph”, 27 maja 1843 roku (brytyjski patent nr 9745). Wykorzystywał zsynchronizowane wahadła do skanowania obrazu linia po linii. Frederick Bakewell i Shelford Bidwell udoskonalili później metodę skanowania, a Giovanni Caselli zbudował pierwszą wersję na tyle niezawodną, by można ją było sprzedawać komercyjnie.

Alexander Bain jest właścicielem pierwotnego patentu z 1843 roku, ale wynalezienie faksu było w rzeczywistości sztafetą. Bakewell rozwiązał problem synchronizacji Baina w 1848 roku, Caselli do 1865 roku uczynił faks opłacalnym komercyjnie, a Xerox dzięki Magnafax Telecopier z 1966 roku zamienił go w urządzenie biurowe, jakie dziś sobie wyobrażamy. Żadna pojedyncza osoba nie zbudowała faksu w takiej postaci, jaką znamy teraz.

Przed firmą Xerox najważniejszym „pierwszym” urządzeniem był Pantelegraph Giovanniego Casellego, który od 1865 roku obsługiwał pierwszą na świecie komercyjną usługę faksową między Paryżem a Lyonem, głównie do zdalnej weryfikacji podpisów bankowych. Powstał dokładnie sto lat przed Magnafax Telecopier firmy Xerox z 1966 roku, pierwszym faksem, który można było podłączyć do dowolnej zwykłej linii telefonicznej.

Telegraf przesyła zakodowany tekst, pierwotnie alfabetem Morse’a, który trzeba odkodować po drugiej stronie. Faks przesyła dokładną kopię wizualną: podpis, diagram, odręczną notatkę, odtworzone linia po linii, a nie najpierw zamienione na symbole. Dlatego faks stał się standardem dla podpisów i dokumentów prawnych, a telegraf nigdy nim być nie mógł.

E-mail jest darmowy, natychmiastowy i łatwy do przeszukiwania, ale równie łatwo go sfałszować, a w przypadku podpisów i dokumentów prawnie wiążących często budzi nieufność. Zakończona transmisja faksu generuje potwierdzenie dostarczenia ze znacznikiem czasu, które wiele sądów, urzędów i placówek ochrony zdrowia nadal uznaje za mocniejszy dowód odbioru niż potwierdzenie przeczytania e-maila.

Szczyt popularności faksów przypadł mniej więcej na lata 1986–1996: po wprowadzeniu w 1980 roku standardu ITU Group 3, dzięki któremu urządzenie dowolnego producenta mogło komunikować się z każdym innym, a przed upowszechnieniem się e-maila jako narzędzia biznesowego. W połowie lat 80. ceny spadły poniżej 500 USD, a w tej dekadzie wyrażenie „prześlij mi to faksem” stało się standardem w języku biurowym.